Kawa z Ekwadoru

Ekwadorska arabika w filiżance bywa soczysta, z cytrusową kwasowością i słodyczą brązowego cukru. Tak opisuje się kawy z regionu Loja. Kawy z Pichincha, rosnące na glebach wulkanicznych, mają nuty pomarańczy, cytryny Meyera i wanilii. Obok arabiki uprawia się tu robustę, która stanowi mniej więcej połowę produkcji. Profil kawy zależy od regionu, odmiany i obróbki, bo w Ekwadorze powstają kawy myte, anaerobowe, honey i naturalne.

Historia kawy

Początki uprawy opisuje się różnie. Jedni wskazują na pierwszą komercjalizację w regionie Loja w 1820 r., inni na wprowadzenie kawy w Manabi w 1860 r., a według jeszcze innych komercyjne wolumeny pojawiły się dopiero na początku XX wieku. Uprawa mocno się rozwinęła w latach 20. XX wieku, gdy kakao, dotąd główny towar eksportowy kraju, zagroziła choroba. Przez większość tamtego stulecia to kawa była głównym towarem eksportowym Ekwadoru. W latach 80. produkcja osiągnęła szczyt, niemal 2 mln worków rocznie, a potem gwałtownie spadała.

Regiony i ich smak

Kawę uprawia się w 23 z 24 regionów administracyjnych kraju, a jako główne regiony arabiki wskazuje się Loja, Zamora Chinchipe i Pichincha.

Loja leży na południowym krańcu kraju, a plantacje sięgają tam do 2100 m n.p.m. Region daje około 20% ekwadorskiej arabiki i jest podatny na ekstremalną pogodę. Kawę uprawia się w 15 z 16 kantonów, aktywnych jest ok. 8000 kawiarzy, a według danych z 2024 r. 61% to rodzinne gospodarstwa poniżej 5 ha. Kawy z Loja są soczyste, o cytrusowej kwasowości, z nutami żółtych i czerwonych owoców, brązowego cukru, jagód, herbaty, kakao i gorzkiej czekolady. W kantonie Quilanga kawa rośnie na 1700–1900 m n.p.m. W Saraguro Hacienda La Papaya uprawia Typicę na 1900–2100 m n.p.m., a jej właściciel traktuje farmę także jako ośrodek badawczy. Puyango, na południowo-zachodnim skraju regionu przy granicy z Peru, jest suchsze i mniej górzyste niż centrum i południe prowincji, ale klimat pozostaje tropikalny i dobry dla kawy. Farma Ruth Gualán ma tam 5 ha i leży na ok. 1500 m n.p.m., na glinie, a rośnie na niej Caturra.

Zamora Chinchipe leży na wschód od Loja, a uprawy sięgają do 1900 m n.p.m. Region daje niewielką część krajowej arabiki, a uprawa organiczna jest tam powszechna. Najlepsze plony w prowincji, bliskie tonie z hektara, notuje się w kantonach Palanda i Chinchipe. Według MAGAP produkcja Zamora Chinchipe w 2018 r. wynosiła ok. 1500 t.

Pichincha na północy kraju to trzeci z głównych regionów kawowych. Są tam większe, nastawione biznesowo farmy, które często prowadzą osoby z innych branż. Kawa rośnie na glebie wulkanicznej: w San José de Minas na ok. 1450 m n.p.m., a w Nanegal na ok. 1160 m n.p.m. Myta Typica Mejorado z Cruz Loma smakuje pomarańczą, cytryną Meyera, wanilią i trzciną cukrową. Jest elegancka, słodka i subtelna, z nutami kwiatu cytrusów.

W przybrzeżnym Manabi kawę uprawia się zwykle na 600–800 m n.p.m. Po zbiorach pogoda jest tam dość sucha, co sprzyja obróbce naturalnej.

Odmiany

W kantonie Quilanga rośnie głównie Bourbon, Caturra i Typica Mejorado. Często spotyka się tu Sidrę, odmianę występującą głównie w Ekwadorze i Kolumbii, uprawianą na 1650–1800 m n.p.m. Najlepszą jakość daje powyżej 1700 m. Smakuje słodko, z nutą miodu, słodu i czerwonego jabłka oraz łagodną cytrusową kwasowością. Sidrę i Typicę Mejorado wiąże się z laboratorium hodowlanym Nestlé w Pichincha. Według tej opowieści Olger Rogel wybrał z mieszańców dwa najlepsze nasiona i rozpowszechnił je wśród farm. W La Perla koło Nanegal rodzina Gaibor ma kilka farm z osobnymi partiami odmianowymi, a w 2015 r. rosły tam Typica, SL-28, Bourbon, Kaffa i Caturra.

Obróbka

Klasyczną obróbką w Loja pozostaje kawa myta, choć według mistrza baristów Ekwadoru z 2017 r. rośnie tam moda na kawy naturalne i honey. W kantonie Quilanga drobni rolnicy fermentują wiśnie 12–24 godz. przed odmiazgowaniem, potem 24–36 godz. w miazdze, następnie myją kawę i suszą ją 15–25 dni na stołach. W Puyango honey powstaje z wiśni odmiazgowanych tego samego dnia i suszonych od razu w słońcu na stołach, w lepkiej miazdze. Smakuje wiśnią, skórką pomarańczy i rabarbarem. W Cruz Loma wiśnie na naturala najpierw się myje i fermentuje 24 godz., a potem suszy 3 dni w cieniu i 15 dni w słońcu, do wilgotności 11%. Tamtejsza rodzina robi też kawy myte, anaerobowe i honey, głównie z Sidry i Typiki.

Uprawa i zbiory

Według importerów w sezonie 2024/2025 Ekwador wyprodukował 355 tys. worków kawy po 60 kg, z czego arabika i robusta stanowią mniej więcej po połowie. Pod uprawą jest ok. 85 tys. ha arabiki i 110 tys. ha robusty, ale w sezonie 2017/18 zebrano kawę tylko z 87 tys. ha z 200 tys. zasadzonych. Plantacje dają przeciętnie ok. 400 kg kawy z hektara, czyli według danych z 2018 r. około jednej trzeciej wydajności Kolumbii. Zbiory zależą od regionu: w Quilanga trwają od maja do sierpnia, a w Pichincha, w Cruz Loma i Nanegal, od czerwca do września.

Handel i droga do palarni

Ekwador importuje więcej kawy, niż eksportuje, głównie na potrzeby przemysłu kawy rozpuszczalnej. Według importerów w sezonie 2018/19 wyprodukował ok. 500 tys. worków, a zaimportował 714 tys. Źródła różnie opisują koncentrację produkcji, więc dane FAO z 2018 r. warto traktować orientacyjnie: około połowy produkcji miało pochodzić z prowincji przybrzeżnych, a Manabi miało dawać 30%. Właściciel Hacienda La Papaya, Juan Peña, eksportuje kawę przez własną firmę CaféExporto.