Kawa z Malawi

Kawa z Malawi to przede wszystkim arabika z wysokości 800–1200 m n.p.m., zwykle przerabiana metodą mokrą. W filiżance bywa opisywana jako słodka, delikatna i kwiatowa, z nutami lukrecji i przypraw; często pojawiają się też jagoda, czekolada i zioła. Kawę uprawiają tu drobni plantatorzy na północy i w centrum kraju oraz niewielka liczba dużych estatów na południu.

Historia kawy

Według jednego ze źródeł w 1878 roku sprowadzono Typikę z Jamajki do Njasy (dzisiejsze Malawi); inne źródła mówią ogólnie o późnym XIX wieku. Do 1891 roku uprawa rozwijała się prężnie, potem przemysł podupadł. Upadek tej pierwszej fali tłumaczy się klimatem cieplejszym i suchszym, niż lubi Typica, licznymi szkodnikami, m.in. białym świdrakiem pnączy, oraz przeładowaniem krzewów plonem przez niedoświadczonych rolników.

Kawa zaczęła wyglądać na opłacalną uprawę dopiero po odzyskaniu niepodległości, kiedy doszło do redystrybucji ziemi i powstały zorganizowane spółdzielnie. W 1971 roku rząd niepodległego Malawi zreformował sektor drobnych plantatorów, tworząc strukturę o nazwie Smallholder Coffee Authority (SCA). W latach 80. i 90. XX wieku choroba więdnięcia kawy (coffee wilt disease) prawie zlikwidowała uprawę wśród drobnych plantatorów.

Regiony uprawy

Drobni plantatorzy skupieni są głównie na północy i w centrum kraju, w regionach Mzimba, Rumphi, Chitipa i Ntchisi. W 2021 roku szacowano, że jest tam ok. 4000 małych farm, a większość z nich ma poniżej 200 krzewów. W regionie Chitipa jako rejon uprawy wymieniane są Wzgórza Misuku (Misuku Hills).

Na północy działa Mzuzu Coffee Planters Cooperative Union (MCPCU). Pod unią pracuje sześć pierwotnych spółdzielni z siedzibami na północy kraju, które według danych z 2021 roku produkują razem ok. 400–450 ton kawy rocznie. Unia eksportuje kawę członków na stałych kontraktach.

Większość plantacji (estatów) leży na południu, w regionach Mangochi, Mulanje, Zomba i Thyolo. W 2021 roku działało tylko pięć dużych estatów, zwykle nawadnianych. Opisy smaku, którymi dysponujemy, dotyczą kraju jako całości, a nie poszczególnych regionów.

Odmiany

Z sprowadzonej Typiki wywodzi się odmiana Nyasaland. Do lat 2000. najpopularniejszą odmianą była Caturra, ale w latach 1999–2007 większość jej krzewów zastąpiono Catimorem, hybrydą odporną na rdzę kawowca. Catimor daje w Malawi dobre plony i jest odporny, lecz zwykle ma niższą jakość w filiżance. Stąd rosnące zainteresowanie odmianami Gesha, SL-28 i pochodnymi Bourbona.

Uprawia się tu też Catuai, szybko dojrzewające K7, Ruiru 11 oraz SL28 i SL34, a także Bourbon i Population 3. Rzadziej spotyka się Geishę i S. Agaro.

Obróbka

Kawa jest zwykle przerabiana w lokalnych stacjach mycia, a przeważa obróbka mokra (myta). Według jednego z ekspertów bywa też stosowana obróbka naturalna. Drobni plantatorzy, którzy mają działki o powierzchni 1–2 ha, dostarczają wiśnie do centralnych stacji przetwórczych.

Uprawa i zbiory

Uprawia się głównie arabikę, na wysokościach niższych niż w Tanzanii. Z tego powodu krzewy są bardziej podatne na rdzę, co tłumaczy popularność odpornego Catimora. Produkcja opiera się na mieszance dużych prywatnych estatów i małych działek drobnych plantatorów. Sezon zbiorów trwa od kwietnia do września.

Handel i droga do palarni

Po myciu w lokalnych stacjach kawa trafia do wtórnych zakładów przetwórczych w Mzuzu, stolicy Regionu Północnego. Zielona kawa dociera zwykle do importerów w Europie między listopadem a lutym.

Eksport spadł według importerów z ok. 109 000 worków 60 kg w 1993 roku do ok. 9000 worków w 2021 roku. Inne szacunki są wyższe i wynoszą od ok. 22 do 25 tys. worków rocznie, przy czym jedna z tych wartości pochodzi z ok. 2014 roku. Główne rynki to RPA, Niemcy, Japonia, Holandia, USA i Wielka Brytania.