Kawa z regionu Mbale

Kawy z regionu Mbale pochodzą głównie ze zboczy Mount Elgon, wygasłego wulkanu tarczowego na granicy Ugandy i Kenii, i znane są pod nazwą Bugisu. To przede wszystkim myta arabika od drobnych rolników, uprawiana na wulkanicznej glinie. W filiżance bywa słodka i cytrusowa, z rodzynkami i figami, a czasem winna lub z nutą gorzkiej czekolady. Smak zależy od tego, czy kawę przetworzono w centralnej stacji, czy w domu rolnika.

Historia kawy

Bugisu Cooperative Union, spółdzielnia z siedzibą w Mbale, powstała oficjalnie w 1954 roku, po latach sporów z władzami brytyjskimi i europejskimi o kontrolę nad kawą z Elgonu. Od połowy lat 50. do połowy 90. XX wieku nazwa „Bugisu” oznaczała w Ugandzie kawę najwyższej jakości. Po upadku związków spółdzielczych w latach 90. stała się znakiem drobnych rolników z zachodniego zbocza góry. Od początku lat 90. Elgon jest głównym regionem inwestycji w arabikę. W 2000 roku ruszył tu projekt Sipi Falls, a w 2017 roku powstała grupa Mountain Harvest.

Regiony i ich smak

Kawa rośnie w kilku dystryktach Elgonu, między innymi w Mbale, Sironko, Kapchorwa, Bulambuli i Kween. Znane stacje to Sipi Falls w Kapchorwa i Gibuzale w Bulambuli. Bugisu kojarzy się z winnymi i owocowymi nutami, choć częściej w filiżance pojawiają się słodkie, cytrusowe kawy z rodzynkami i figami. Myta partia z Gibuzale miała nuty mandarynki, owoców pestkowych i słodyczy. Myty microlot Mountain Harvest z okolic Mbale dał miód, melasę, brązowy cukier, gruszkę, mandarynkę i winogrono. Bugisu CPB ceni się za okrągłe body, kwiatowe nuty i słodkie posmaki. W kawach z Bugisu i Sipi wraca też słodko-wytrawna głębia z gorzką czekoladą i aromatycznym drewnem. Kawy myte domowo bywają rustykalne, słodowe i ziemiste, z kwasowością niską, ale bogatą. W kawach ze stacji centralnych kwasowość jest jaśniejsza i czystsza.

Odmiany

Na Elgonie sadzi się głównie SL14, SL28, Bourbon i Blue Mountain. W Mountain Harvest używa się też Nyasaland, lokalnie zwanego „Bugisu”, który wywodzi się z Typiki przywiezionej z Jamajki do Malawi w 1878 roku. Spółdzielnia MEACCE z regionu Mbale produkuje myte kawy Fairtrade i organiczne z odmian Catimor i SL28, a rolnicy w Bulambuli sadzą głównie SL14, SL28 i SL34.

Obróbka

Główną metodą jest obróbka mokra. Rodziny rolnicze zbierają dojrzałe wiśnie selektywnie, odmiazgowują je ręcznie, fermentują, myją i suszą pergamin na patio lub łóżkach. Większość kawy z Elgonu powstaje w małych domowych partiach, często na pożyczonym sprzęcie: fermentuje w wiadrze lub nylonowym worku, a schnie na płachcie na ziemi albo na siatce. Stacje centralne działają inaczej. W Gibuzale kawę premium i drugiej klasy fermentuje się osobno przez 12 godzin, płucze w kanale z flotacją, suszy na tacach i dosusza mechanicznie do 12% wilgotności. W Sipi Falls wiśnie odmiazgowuje się mechanicznie, a każdą partię degustuje po suszeniu i ponownie po kilku tygodniach. Microlot Mountain Harvest fermentowano 24 godziny i suszono na łóżkach.

Uprawa i zbiory

Większość producentów to drobni rolnicy z mniej niż 2,5 ha. Kawę sadzą razem z roślinami żywnościowymi, a bananowce dają jej cień i jedzenie rodzinom. Plantacje leżą na wulkanicznej glinie, zwykle na wysokości od około 1300 do 2200 m n.p.m. Plantacje Mountain Harvest, z 600–1000 drzewami każda, leżą na 1600–2200 m, a stacja Gibuzale na 1900 m. Uprawia się tu głównie kawę organiczną, a nawożenie dopiero powoli zyskuje na znaczeniu. Rolników zachęca się do cięcia drzew „na pień” (stumping), co zwiększa wydajność. Kawa kwitnie średnio dwa razy w roku, co wiąże się z głównym zbiorem i fly crop, ale plony pozostają niskie z powodu braku nakładów i wiedzy o dobrych praktykach. Główny zbiór trwa od października lub listopada do lutego, a mniejszy fly crop przypada na wiosnę i lato. Transport ze stromych zboczy bywa trudny, a w niektórych miejscach najbezpieczniej dowozić kawę do stacji osłami.

Handel i droga do palarni

Mytą arabikę z zachodniej Ugandy sprzedaje się zwykle jako WUGAR, a tę ze wschodu nazywa się Bugisu lub Bugishu. Kawę z Elgonu handluje się głównie przez Mbale. Bugisu Cooperative Union (marka Elgon Pride) zajmuje się przetwórstwem i eksportem mytej arabiki. Projekt Sipi Falls prowadzi centralną mokrą stację na 1800 m, która skupuje wiśnie oraz pergamin przetworzony domowo przez tysiące rolników z Kapchorwa, Bulambuli i Kween. Mountain Harvest współpracuje z 850 rolnikami, a spółdzielnia Mount Elgon Coffee and Honey łączy od 2017 roku kawę z pszczelarstwem w 535 gospodarstwach. Ugandyjski stopień AA oznacza 90% ziaren powyżej sita 17 (6,75 mm) i 5% wad, A to 60% powyżej sita 17 i 7% wad, a CPB 60% powyżej sita 15 i 12% wad.