Kawa z Zambii

Zambia to wyłącznie arabika, uprawiana głównie na plantacjach, a nie u drobnych rolników, i przede wszystkim na górzystej północy kraju. W filiżance bywa zrównoważona i słodka, z łagodną kwasowością, a jej profil ma umiarkowaną złożoność. Często jest bardziej czekoladowa i ziołowa niż owocowa, choć część opisów mówi też o cytrusach, jagodach i melonie. Według tych opisów zambijskie kawy są mniej jasne i kwaśne niż inne kawy wschodnioafrykańskie. Wśród najczęstszych nut są słodycz, czekolada i owoce.

Historia kawy

Kawa trafiła do Zambii późno, w latach 50. XX wieku, a wprowadzili ją misjonarze. Zambia zaczęła ją uprawiać później niż większość krajów afrykańskich. Sadzonki, od których wszystko się zaczęło, pochodziły z Tanzanii i Kenii. Najpierw sadzono bourbona, później dołączył catimor, dlatego dziś większość partii zawiera obie odmiany.

Pierwsze rośliny słabo radziły sobie w subtropikalnym klimacie, mimo że wysokość im sprzyjała. Plony były małe i przez długi czas zbiory nie wystarczały na eksport. W 1985 roku Zambia dostała od Międzynarodowej Organizacji Kawy (ICO) roczny kontyngent 350 ton i zaczęła komercyjny eksport.

Regiony i ich smak

Większość kraju leży na płaskowyżu powyżej 1000 m n.p.m., czyli na minimalnej wysokości dla arabiki. Większość zambijskiej kawy pochodzi z górzystej Prowincji Północnej (Northern) i rośnie na wysokości 1300–1600 m n.p.m. Uprawia się ją głównie w północnej części Gór Muchinga, w okolicach Nakonde, Kasamy i Isoki. Kawa rośnie też w okolicach stolicy, Lusaki.

Poza północą działają pojedyncze duże plantacje: w Prowincji Centralnej, w okolicach Serenje, oraz w Prowincji Południowej, w Mazabuce.

Przykładem jest farma Kateshi, należąca do skupiska plantacji tuż przy Kasamie, na wysokości 1300–1500 m n.p.m. Jej washed ma nuty brązowego cukru, słodu czekoladowego i syropu naleśnikowego, z lekko gorzkim kakao. W jasnym wypaleniu wyczuwalny jest cytrusowy aromat z ziołami. Naturalna kawa z tej farmy nie jest owocowa: dominuje gorzkosłodki profil z kakao, melasą i ziołami, a jasny wypał dodaje delikatnej nuty suszonych jagód. Opisy zambijskich kaw bywają więc rozbieżne i warto próbować konkretnych partii.

Odmiany

Do częstych odmian należą kenijski SL-28 i część catimorów. Catimory sadzi się głównie dla odporności na choroby i szkodniki. Catimor 129 (Nyika) to zwarta, wydajna odmiana odporna na rdzę liści i chorobę jagód kawy, spotykana w Malawi, Zambii i Zimbabwe. Na Kateshi dominuje catimor. Daje duże ziarna, więc część partii trafia do najwyższego grubością gatunku AAA.

Zambijskie kawy mierzą się też z problemami jakościowymi: susza, gospodarka glebą, stosunkowo niskie wysokości plantacji i słabsze odmiany. Zdarzają się jednak mikropartie SL-28 ocenione nawet na 89 pkt.

Obróbka

Główną metodą jest obróbka mokra (washed), często we własnych mokrych przetwórniach farm. Na Kateshi kawę obrabia się tarczowym pulperem, z którego miąższ trafia do betonowych zbiorników fermentacyjnych, a następnie suszy się ją na patio. Powstają też dobre naturale, pulped natural i kawy fermentowane beztlenowo, szczególnie na północy.

Wiśnie do naturala beztlenowego z Kateshi (okolice Misambo) trzyma się kilka dni w szczelnych pojemnikach, a potem suszy na patio. Efekt jest zaskakująco zrównoważony: owoce, słodycz i czekolada. Procesy honey i niektóre naturale dały Zambii więcej opcji smakowych, a częściowo maskują też wady smakowe typowe dla catimorów.

Uprawa i zbiory

Zbiory trwają od maja do sierpnia, w porze suchej, a słońce zapewnia wtedy dobre warunki do suszenia. Według Zambia Coffee Growers Association ok. 90% kawy pochodzi z plantacji, a nie od drobnych rolników. ICO zalicza Zambię, obok Malawi, do wyjątków w Afryce, gdzie dominują duże gospodarstwa.

Sektor kawy dzielą drobni rolnicy z poletkami poniżej 10 ha i pięć dużych grup plantacyjnych. Te pięć grup uprawia łącznie nieco ponad 3500 ha. Według dokumentów ICO cały kraj ma ok. 8–9 tys. ha upraw kawy.

Produkcja i handel

Zambia zajmuje 51. miejsce na świecie pod względem produkcji kawy, a dane o jej wielkości się różnią. Według importerów od początku XXI wieku wynosi ona średnio ok. 1500 ton rocznie, natomiast dokumenty ICO (bez podanego roku) mówią o kilkuset tonach, czyli ok. 10 tys. worków 60 kg. Rozwój sektora hamują m.in. braki dostępu do finansowania i inwestycji.