Kawa z Jamajki

Kawa z Jamajki kojarzy się przede wszystkim z Błękitnymi Górami na wschodzie wyspy i z nazwą Jamaica Blue Mountain. W filiżance jest to często kawa łagodna, zrównoważona, kremowo-słodka i pełna w body, z nutą czekolady i praktycznie bez goryczy. Według importerów wyczuwalne bywają też słodkie zioła i orzechy. Opinie nie są jednak jednolite: jedni opisują czystą, lecz mało wyrazistą filiżankę, inni cytrusowe akcenty, zwłaszcza w kawach z wyższych wysokości. Wśród nut często pojawiają się słodycz i orzech, co pasuje do tego obrazu.

Historia kawy

Kawę sprowadził na Jamajkę w 1728 roku gubernator Sir Nicholas Lawes, który przywiózł ją z Martyniki. Już dziewięć lat później wyeksportowano 83 tys. funtów kawy.

Jakość eksportowa nie od początku odpowiadała odbiorcom. Do 1943 roku jamajska kawa nie spełniała wymagań rynku kanadyjskiego, ówczesnego największego odbiorcy. W 1944 roku rząd wprowadził centralną izbę rozliczeniową, w której kawę eksportową czyszczono i klasyfikowano, a w czerwcu 1950 roku powołano Coffee Industry Board.

Błękitne Góry i ich smak

Kawa Jamaica Blue Mountain pochodzi z wyznaczonego obszaru 6000 ha w paśmie Błękitnych Gór, a jego wielkość określa ustawa Coffee Industry Regulation Act. Nazwę Blue Mountain może nosić kawa uprawiana powyżej 3000 stóp, czyli ok. 915 m n.p.m. Kawa z wysokości 1500–3000 stóp (ok. 460–915 m) nazywa się Jamaica High Mountain Supreme.

W parafii Saint Andrew leżą miejsca, o których wiemy najwięcej. Kawa Blue Mountain klasy 1 z Wallenford Estate pochodzi z okolic Newcastle, z wysokości ok. 1310 m n.p.m. i gleby gliniasto-ilastej. Kawa z rejonu Clydesdale rośnie na rodzinnych farmach w paśmie Grand Ridge, na ok. 1000 m n.p.m. i wulkanicznej glebie gliniastej, w cieniu bananowców, inga i mango. W tej samej parafii działa Jamaican Coffee Farmers Association, która zrzesza ok. 250 drobnych producentów samodzielnie przetwarzających kawę, bez usług dużych młynów. Uprawiają oni typikę, Blue Mountain i gejszę, na ok. 1000 m n.p.m. Mavis Bank, plantacja z młynem, leży ok. 10 mil na północ od Kingston.

Wysokości upraw podaje się różnie. Definicja Blue Mountain wymaga tylko ponad ok. 915 m, opisy farm z Saint Andrew mówią o ok. 1000–1310 m, a artykuły ogólne szacują górną granicę rozmaicie, od ok. 1675 do 1800 m. Według jednego z nich same Błękitne Góry sięgają 2200 m. Karaibskie kawy, w tym jamajskie, łączy łagodny profil i niska do średniej kwasowość, co przypisuje się morskiej pogodzie i umiarkowanym wysokościom.

Odmiany

Ponad 70% kawy uprawianej na Jamajce to typica. Blue Mountain opisuje się jako jej osobną mutację lub samą typikę, choć jedno ze źródeł uznaje ją za prawdopodobną mieszankę typiki i innych odmian. Nie każda kawa z Jamajki jest też odmianą Blue Mountain. Wśród typowych odmian wymienia się ponadto bourbon, a odmiana Blue Mountain rośnie również m.in. w Kenii, Indonezji i Papui-Nowej Gwinei.

Typica jest bardzo podatna na rdzę kawową, a mimo to nadal szeroko ją sadzą. Według właściciela jednej z plantacji wielu rolników zastępuje ją wydajniejszymi odmianami, ale producenci Blue Mountain zostają przy swojej. W górach spotyka się też gejszę.

Obróbka

Kawa Blue Mountain jest przetwarzana metodą mokrą (myta). Wiśnie zwykle pulpuje się na wspólnych stacjach w regionie, a część licencjonowanych plantacji ma własne urządzenia. Mokra przetwórnia Clydesdale uchodzi za najnowocześniejszą na Jamajce: oczyszcza i recykluje wodę przed oddaniem jej do środowiska, a kawa jest tam w pełni myta i suszona na słońcu.

Nie wszyscy oceniają obróbkę równie wysoko. Według jednego z importerów wilgotny klimat i niedociągnięcia w przetwarzaniu często utrudniają ziarnu osiągnięcie pełnego potencjału w filiżance.

Uprawa i zbiory

Chłodna, mglista pogoda w górach spowalnia dojrzewanie wiśni, co według producenta daje bardziej złożony profil smakowy. Strome stoki wymagają ręcznego zbioru, bardzo pracochłonnego. Zbiory trwają od lutego do czerwca.

Uprawa jest rozdrobniona. Według importerów, w danych z 2026 roku, kawę uprawia ok. 8270 rolników, z czego prawie 6000 w regionie Blue Mountain, na 14 tys. akrów certyfikowanych upraw. Ok. 80% farm Blue Mountain ma mniej niż 5 akrów. Typowy rolnik ma 80–175 drzew kawowych i sprzedaje wiśnie młynowi w skrzynkach po 60 funtów. Ze skrzynki wychodzi ok. 12 funtów zielonej kawy eksportowej.

Handel i droga do palarni

Drobni rolnicy zwykle nie sprzedają własnej kawy. Dostarczają wiśnie młynom-eksporterom, głównie Wallenford, Mavis Bank, Moy Hall i Old Tavern, które je przetwarzają i rozliczają. Przez długi czas jedynymi jamajskimi markami za granicą były Mavis Bank, Wallenford i Jablum, które skupowały kawę od drobnych rolników przez sieć punktów zbioru w paśmie Błękitnych Gór. Mavis Bank przetwarza kawę od ok. 6000 rolników.

Według importerów Japonia kupuje ok. 70–75% produkcji Blue Mountain, a Stany Zjednoczone ok. 20% eksportu. Pierwsze trzy beczki kawy z Mavis Bank trafiły do Japonii w 1953 roku.

Ziarno sortuje się według sita. W tabeli klas jednego z importerów Blue Mountain klasy 1 ma sito 17–18, klasa 2 sito 16, a klasa 3 sito 15; triage to sito 15 i jasnozielony kolor ziarna. Eksport pakuje się w worki 30–60 kg lub w beczki, a kawa zwykle dociera do importerów między czerwcem a wrześniem.