Kawa z regionu Vale da Grama

Vale da Grama to region kawowy w Mogianie, w granicach gminy São Sebastião da Grama w stanie São Paulo, sięgający na wschodzie granicy z Minas Gerais. Kawa rośnie tu na stromych, górskich stokach, a wysokość sprzyja wolniejszemu dojrzewaniu ziarna. W filiżance często łączy czekoladę, karmel i nugat z owocami oraz wyraźną, nierzadko cytrusową kwasowością.

Historia kawy

Według opisu jednej z tutejszych farm kawa dotarła tu około 1870 roku z rodzinami z Minas Gerais, które przywiozły ze sobą sadzonki. Dokumentacja oznaczenia geograficznego wiąże produkcję kawy z gminą od początku XX wieku. Po zniesieniu niewolnictwa w 1888 roku do pracy na plantacjach przybywali imigranci, w większości Włosi.

Cachoeira da Grama jest związana z rodziną Carvalho Dias od 1890 roku. Santa Alinę kupiło w 1907 roku dwóch braci; rosło na niej wtedy 80 tysięcy kawowców, w tym 30 tysięcy Red Bourbona. W grudniu 2024 roku region otrzymał oznaczenie geograficzne typu Indicação de Procedência dla arabiki.

Regiony i ich smak

Vale da Grama obejmuje 25 221,30 ha i leży w paśmie Serra da Mantiqueira, w części Mogiany zwanej Média Mogiana Paulista. Fazenda Recreio, położona na 1000–1300 m, wygrała Cup of Excellence w 2004 roku i później wielokrotnie wracała do czołówki. Jej naturalny Yellow Bourbon z 2012 roku opisano nutami miodu, karmelu i gorzkiej czekolady, a partię pulped natural z 2008 roku czekoladą, kwiatami, brązowym cukrem i brzoskwinią.

Fazenda Rainha wygrała ten konkurs w 2011 roku, a w 2023 roku zwyciężyła w kategorii kaw naturalnych. Naturalny Bourbon z Cachoeira da Grama miał w 2018 roku nuty moreli, czekolady, liczi i prażonego migdała. Naturalny Yellow Bourbon z Santa Aliny z 2021 roku łączył śliwkę, gorzką czekoladę i czarną porzeczkę z kwasowością limonki. Niewielkie gospodarstwo Nascentes da Grama, liczące 5,5 ha, uzyskało w Cup of Excellence 2019 wynik 87,16 pkt, a jego naturalna Obatã z tego roku miała nuty czerwonego jabłka, karmelu i nugatu.

Odmiany

Wśród odmian najczęściej powraca Yellow Bourbon: to główna odmiana na Fazenda Rainha, a konkursowe partie wystawiały z nim też Recreio, Cachoeira da Grama i Santa Alina. Obok niego rosną czerwony Bourbon, Catuaí, żółte Catucaí, Mundo Novo i Arara. Na Santa Alinie w 2021 roku rosły 2 ha drzew liczących 120 lat. Zdarzają się też inne odmiany: Icatú z Rainha opisano w 2012 roku jaśminem, śliwką i mleczną czekoladą, a naturalna Geisha z tej farmy, z partii oznaczonej wysokością 1570 m, zajęła w 2024 roku 2. miejsce w Cup of Excellence z wynikiem 91,89 pkt i nutami mandarynki, moreli oraz mango.

Obróbka

W opisach tutejszych kaw najczęściej powraca obróbka naturalna, a obok niej pulped natural. Na Rainha naturalną kawę suszy się powoli na patiach w pełnym słońcu do 11,5% wilgotności, a potem zostawia na odpoczynek w drewnianych skrzyniach. W Recreio owoce przeznaczone na pulped natural są tego samego dnia płukane, sortowane i odmiąższane, schną na patiu do 20% wilgotności, w suszarni do 11%, a następnie leżakują co najmniej 30 dni. Na Cachoeira da Grama partie pulped natural trafiają też na przykrywane, podwyższone łóżka, które chronią je przed wilgocią. Na Santa Alinie owoce schną na najwyżej położonym patiu, gdzie lepszy przepływ powietrza ogranicza rozwój grzybów i bakterii.

Uprawa i zbiory

Średnia roczna temperatura w gminie wynosi 19,9°C, a opady 1567 mm. Kawę uprawia się zwykle na wysokości 900–1200 m, choć dokumentacja oznaczenia geograficznego podkreśla uprawę powyżej 1000 m. Plantacje zajmują około 3818 ha, czyli około 15% gminy. W rejestrze z grudnia 2024 roku kawę uprawiało 329 z 581 gospodarstw w gminie, a 85,4% z nich to małe nieruchomości prowadzone głównie przez rodziny.

Aż 84% plantacji leży na stokach o nachyleniu ponad 12%, a ponad połowa powyżej 20%. W Recreio wszystkie prace przy plantacji wykonuje się ręcznie, a na Cachoeira da Grama prawie wszystkie; owoce zbiera się na płachty. Zbiór na Cachoeira da Grama trwa od maja do września. Strome tereny utrudniają też zmechanizowany zbiór trzciny cukrowej, która nie weszła tu na pastwiska, a rodzimy las zajmuje prawie 29% powierzchni gminy.

Handel i droga do palarni

Oznaczenie Vale da Grama obejmuje zarówno zielone ziarno, jak i kawę paloną oraz paloną mieloną. Część producentów działa wspólnie: właściciele Santa Aliny należą do lokalnego stowarzyszenia plantatorów oraz spółdzielni Cooxupé, której agronomowie mogą co miesiąc nadzorować uprawę.