Kawa z Timoru Wschodniego

Kawa z Timoru Wschodniego to zwykle myta arabika z małych górskich gospodarstw. W filiżance bywa zbalansowana, z umiarkowaną kwasowością i przyzwoitym body, a słodycz należy do nut opisywanych najczęściej. Z wyspy pochodzi też Hibrido de Timor, naturalna krzyżówka arabiki z robustą, która stała się rodzicem wielu dzisiejszych odmian.

Historia kawy

Portugalczycy wprowadzili kawę na Timor w latach 60. XIX wieku. Szybko wyprzedziła drzewo sandałowe, a do połowy lat 60. XX wieku dawała co najmniej połowę wartości eksportu kolonii. Plantacje należały wtedy do garstki portugalskich właścicieli ziemskich, a miejscowi tylko zbierali owoce. Po przejęciu wyspy przez Indonezję w połowie lat 70. produkcja mocno spadła. W 1994 roku, z pomocą USDA i NCBA, założono spółdzielnię Cooperativa Café Timor, aby drobni plantatorzy mogli sprzedawać kawę na rynki międzynarodowe.

Regiony i ich smak

Za główne regiony kawowe importerzy uznają Ermera, Ainaro, Liquiça i Aileu, a wśród ważnych rejonów wymieniają też Maubisse i Aifu.

W dystrykcie Ermera, w rejonie Aifu, farmy leżą nawet do 1700 m n.p.m., a uprawia się tam głównie typikę oraz odmiany wywodzące się z Timor Hybrid. Myta kawa z Aifu ma szerokie, niskie tony czekolady, łagodną słodycz i niską kwasowość. Kojarzy się z melasą i syropem sorgo, a w posmaku bywa w niej tytoń i palony jęczmień. Nadaje się na espresso i do mleka.

W Letefoho, także w Ermera, farmy mają zwykle 0,5–1,5 ha i rosną w cieniu wiecznie zielonych casuaryn. Grupa Eratoi, czyli 29 rolników z wioski Ducurai, uprawia typikę i Timor Hybrid na wysokości 1600–1800 m n.p.m., na glebie gliniasto-ilastej. W jej kawie dominują cytryna, migdał i czekolada.

Maubisse w Ainaro leży wyżej niż rejon Aifu i daje kawę nieco jaśniejszą w smaku, którą wielu importerów ceni. Na początku sezonu lepiej wypada Aifu, później Maubisse.

Odmiany

Typowe odmiany uprawiane w Timorze Wschodnim to Catimor, Sarchimor oraz Timor Hybrid, nazywany też Tim Tim albo HDT. Hibrido de Timor to naturalna krzyżówka arabiki z robustą, odnaleziona w latach 20. XX wieku na zwykłej plantacji na wyspie. Z wyglądu przypomina arabikę i ma 44 chromosomy. Po robuście odziedziczył odporność na rdzę liści, a po arabice smak. Dlatego posłużył jako rodzic wielu odmian, między innymi Catimora, krzyżówki z Caturrą wyhodowanej w Portugalii w 1959 roku. Domieszka Timor Hybrid może wnosić do filiżanki nuty ziołowe lub drzewne.

Obróbka

Większość kawy w Timorze Wschodnim jest przetwarzana metodą mytą: owoc usuwa się po fermentacji, a ziarno suszy w pergaminie. W Letefoho wiśnie pulpuje się często w domu, na ręcznie robionych miażdżarkach z drewna i metalowych tarcz. Fermentacja trwa dwie pełne doby w wiaderkach lub workach z wodą, w cieniu.

Inaczej działa mokra przetwórnia Daurfusu w Ducurai, w Ermera. Skupuje ona całe wiśnie od rolników zamiast przetwarzania w domach. Początkowo zrzeszała 37 członków, a jej plantacje leżą na wysokości 1400–1600 m n.p.m.

Importerzy oferują też kawy honey i naturalne, które poszerzają paletę smaków. Przy metodzie naturalnej całe wiśnie schną zwykle 3–4 tygodnie. Kawa naturalna z Daurfusu ma owocowy profil, pełniejsze body i przytłumioną kwasowość.

Uprawa i zbiory

Spółdzielnia Cooperativa Café Timor zrzesza ponad 20 tys. członków z dystryktów Ainaro, Ermera i Liquiça. Ich kawa rośnie na wysokości 800–1600 m n.p.m., a przeciętny plantator ma poniżej hektara. W latach 2004–2013 plantacje kawy zajmowały ok. 50–55 tys. ha. W Letefoho wysokie drzewa typiki zbiera się z długich drewnianych ramp opartych o pnie.

W latach 2003–2015 krajowa dyrekcja ds. kawy rozdawała sadzonki 9649 rolnikom, co pozwoliło obsadzić 3494 ha. Jako główne miejsca kolejnych odnowień plantacji wskazano Ermera i Aileu.

Typowy sezon zbiorów trwa od maja do października, a grupa z Ducurai zbiera od czerwca do sierpnia. Kawa jest zwykle dostępna dla palarni od listopada.

Handel i droga do palarni

Według importerów w 2016 roku produkcję kawy szacowano na 10 tys. ton, w około 90% arabika i w 10% robusta, a eksport zielonej kawy był wart ok. 23 mln USD. Rekordową produkcję, 14 tys. ton, osiągnięto w 2007 roku, przy plonie 269 kg ziarna zielonego z hektara. W sezonie 2019/20 wyeksportowano ok. 117 tys. worków po 60 kg, co dało Timorowi Wschodniemu 26. miejsce wśród eksporterów kawy i poniżej 1% światowego rynku.

Według importerów od odzyskania niepodległości kawa stanowiła 85–90% eksportu pozaropnego, choć jej udział w całym eksporcie źródła podają różnie.