Kawa z regionu Kiwu

Kawa z Kiwu to arabika ze wschodu Demokratycznej Republiki Konga, z gór wokół jeziora Kiwu i Parku Narodowego Wirunga, w prowincjach Nord-Kivu i Sud-Kivu. Rośnie na wulkanicznych glebach, zwykle na wysokości od około 1000 do ponad 2000 m n.p.m., najczęściej z lokalnie zadomowionych Bourbonów, i jest zwykle myta. W filiżance często łączy słodycz z wytrawną, pikantną nutą: pojawiają się cytrusy, czerwone owoce, kakao i migdały, a kwasowość bywa soczysta lub żywa.

Historia kawy

Na wyspie Idjwi na jeziorze Kiwu kawa pojawiła się w latach 40. XX wieku, gdy Belgowie dostrzegli potencjał miejscowych drzew Bourbona i zachęcili Kongijczyków do zakładania mikroplantacji. Współczesna historia kawy speciality z regionu to w dużej mierze historia spółdzielni. Sopacdi założył w 2002 roku rolnik Joachim Munganga, odnawiając myjnię w okolicy Minovy; spółdzielnia jako pierwsza w Kongu uzyskała certyfikat Fair Trade. Muungano zarejestrowano w 2009 roku z 350 rolnikami, a CPNCK założono w 2011 roku. W 2013 roku CPNCK i jeszcze jedna spółdzielnia z regionu jako pierwsze od czasu wojen kongijskich zaczęły eksportować kawę do zagranicznych odbiorców. Rządowa strategia odbudowy sektora kawowego na lata 2011–2015 wskazała Sud-Kivu jako jeden z kluczowych obszarów.

Regiony i ich smak

W Nord-Kivu rejon Grand Nord zajmuje prawie 25 tys. km², a kawę uprawia się tam na wysokości 1200–2200 m n.p.m. Petit Nord ma 10 tys. km² i graniczy z Parkiem Wirunga. Park leży w dolinie rzeki Semliki, między jeziorami Edward i Albert, a gleba jest tam głęboka, wulkaniczna i żyzna. Kawy z jego okolic rosną zwykle na 1000–1800 m, choć w Beni i Lubero spółdzielnie podają 1900–2100 m. Myta kawa Coopade z Lubero (partia 2023) ma nuty owoców pestkowych, czarnej porzeczki, goździka i melasy, przy wyraźnej kwasowości.

Rejon Bord du Lac, czyli brzeg jeziora Kiwu, zajmuje nieco ponad 7300 km²; działają tam znane spółdzielnie Sopacdi i Muungano. Kawy myte z Sud-Kivu opisuje się jako kwiatowe i owocowe z żywą kwasowością, a te z Kalehe – jako czekoladowe, cytrusowe i kwiatowe albo z owocami pestkowymi i karmelem. W filiżance Sopacdi pojawiają się sok z mandarynki, kakao, wiśnia i migdałowe masło albo imbir, gruszka i miód. Muungano w ocenach to śliwka, skórka pomarańczy, kwiaty i cedr, z gładkim, syropowatym body. Kawy znad jeziora mieszczą się w stylu Wielkich Jezior Afryki: pikantne i wytrawno-słodkie.

W kawach z Rwandy, Burundi i Konga, także z rejonu Kiwu, bywa wyczuwalna wada „potato defect” – zapach starego kiełkującego ziemniaka, który powoduje bakteria wytwarzająca pirazyny.

Odmiany

Większość kaw z Nord-Kivu pochodzi z lokalnie zadomowionych odmian Bourbona. W DR Konga popularny jest też Blue Mountain, pochodna Typiki wywodząca się z Jamajki. W Kalehe rośnie głównie tradycyjny Bourbon, a spółdzielnia CAEKD uprawia Red Bourbona na wysokości 1800–2000 m.

Obróbka

Dominuje metoda myta. W Sopacdi wiśnie ze wszystkich dziesięciu sektorów trafiają do myjni, gdzie są odpulpowane, myte, fermentowane i suszone. Muungano ma trzy główne myjnie, jedną mniejszą i dwie mikromyjnie; 95% rolników dostarcza tam świeże wiśnie, a 5% myje kawę samodzielnie. CPNCK ma na Idjwi 19 mikromyjni z platformami suszenia, a po około dwóch tygodniach pergamin trafia do łuskarni. Część producentów z Nord-Kivu z powodzeniem eksperymentuje z obróbką naturalną (suszeniem w owocu).

Uprawa i zbiory

Kawę uprawiają drobni rolnicy: w Muungano gospodarstwa mają średnio około 1/3 ha, w Coopade 0,37 ha. Według wywiadu z 2019 roku w promieniu dnia marszu od Parku Wirunga mieszka ponad 7000 rodzin uprawiających kawę. Zbiór główny przypada zwykle na marzec–czerwiec (w Sud-Kivu do lipca), a zbiór uzupełniający („fly crop”) na wrzesień–październik. W rejonie Butembo kalendarz bywa odmienny: podaje się tam zbiór od sierpnia do grudnia.

Handel i droga do palarni

Nord-Kivu nie ma dostępu do morza, więc kongijska kawa jedzie do portu Mombasa w Kenii, dlatego dla drobnych rolników ważna jest współpraca przez spółdzielnie. CPNCK sama zawiera kontrakty z zagranicznymi kupcami, a w 2018 roku wysłała pierwszy pełny kontener do Starbucksa. Muungano wozi kawę po obróbce w Sud-Kivu do łuskarni w Goma, a stamtąd do Mombasy. Na Idjwi brakuje elektryczności i wodociągów, więc mikromyjnie i łuskarnia pracują na generatorze, a rolnicy sprzedający poza CPNCK sami myją kawę starymi ręcznymi młynkami, suszą ją na ziemi i wożą przez jezioro do Rwandy. W Kongu nie ma banku rolnego, więc finansowanie przedzbiorowe to pożyczki prywatne lub od organizacji pozarządowych. Myte kawy z Kiwu bywają u importerów oznaczane jako Kivu 3.