Kawa z regionu Sud-Kivu

Sud-Kivu to region w górskich okolicach jeziora Kiwu, gdzie drobni rolnicy uprawiają kawę na żyznych glebach wulkanicznych, najczęściej w odmianie Bourbon. W filiżance bywa słodka i owocowa, z nutami moreli, cytrusów i czerwonej porzeczki, a także czekolady i karmelu. Kwasowość jest zwykle żywa lub soczysta, choć zdarza się łagodna. Według jednego z importerów wysokości i odmiany w Sud-Kivu są podobne do najlepszych kaw rwandyjskich.

Historia kawy

Obraz kaw speciality z Sud-Kivu kształtują dziś spółdzielnie drobnych rolników. SOPACDI założył w 2002 roku rolnik Joachim Munganga, odnawiając stację mycia. Była to pierwsza w Kongu spółdzielnia z certyfikatem Fair Trade, a jej kawa ma też certyfikat organiczny. Muungano, której nazwa znaczy w suahili „jedność”, założyło w 2009 roku 350 rolników, a w źródle z około 2020 roku liczyła 4355 członków.

Nowsze są COOPAPP, założona w 2018 roku przez młodych rolników z Kalehe, oraz COCASKA, którą w październiku 2018 roku założyło pięciu drobnych rolników. Członkowie COCASKA zebrali własne pieniądze i sami zbudowali stację mycia, uruchomioną w 2020 roku.

Regiony i ich smak

Strefa kawowa Kivu ciągnie się od okolic Bukavu na południu po Goma i dalej na północ od jeziora. Kawy z tego pasa mogą mieć złożone, wielowarstwowe aromaty. Strefa Bord du Lac leży przy granicy z Rwandą w Rowie Albertyńskim i obejmuje trzy główne rejony uprawy: Kabare, Kalehe i wyspę Idjwi.

W Kalehe, nad zachodnim brzegiem jeziora, leżą spółdzielnie Muungano, SOPACDI i KACCO. Drobni rolnicy mają tam zwykle poniżej 0,5 ha, a farmy leżą na około 1800 m n.p.m. Myte kawy z Kalehe opisuje się jako kwiatowe, z owocami pestkowymi i karmelem. W ocenach degustacyjnych pojawiały się też morele, skórka mandarynki, czekolada do wypieków, skórka grejpfruta i melasa, a w jednym z lotów czerwona porzeczka i czarny pieprz. Kawa z COCASKA bywa opisywana jako złożona i czysta, z czekoladą, cytrusami i kwiatami.

Na Idjwi, wyspie na jeziorze Kiwu, kawa jest główną uprawą towarową. Według relacji z 2019 roku spółdzielnia CPNCK zainstalowała tam 19 mikromyjni, magazyn do selekcji i łuskarkę, a wyniki cuppingowe jej kaw konsekwentnie przekraczały 85 pkt.

Odmiany

W Sud-Kivu najczęściej spotyka się Bourbon. W Kalehe większość drzew to tradycyjny Bourbon, a lot spółdzielni CAEKD pochodził z odmiany Red Bourbon. Kawa Muungano to Bourbon. Różnorodność bywa większa: w jednym z lotów SOPACDI z wioski Birambo (2022) zidentyfikowano Blue Mountain, Bourbon, Caturrę, Catuaí i Kabare 2.

Obróbka

Kawy z regionu są najczęściej myte. Na stacji Mugenge wiśnie flotuje się przy przyjęciu, odmiazga na pulperze bębnowym i fermentuje w zbiornikach 12–24 godzin, a pergamin suszy na łóżkach 14–21 dni. Podobnie jest na stacjach Changwe i COCASKA: wiśnie sortuje się przy przyjęciu, fermentuje na mokro, myje, a pergamin suszy około 14 dni. Changwe od początku robiła też kawę naturalną.

Część drobnych rolników z Kalehe przerabia kawę na własnych farmach: odmiazga na pulperach tarczowych, fermentuje w wiadrach lub workach, myje i suszy na patio około 20 dni. W Muungano około 95% rolników dostarcza do spółdzielni świeże wiśnie, a około 5% samodzielnie przerabia je metodą mytą. Spółdzielnia ma trzy główne stacje mycia (Kiniezire, Buchiro i Nyangoma), mniejszą w Nyabirehe oraz dwie mikromyjnie. Na Idjwi po około dwóch tygodniach suszenia pergamin trafia do łuskarni i na końcową selekcję.

Uprawa i zbiory

Kawa rośnie najczęściej na wysokości 1500–2000 m n.p.m. Stacje mycia leżą na przykład na 1507 m (Mugenge), około 1600 m (Changwe) i 1655 m (COCASKA). Farmy są małe, średnio od około 0,5 do poniżej 1 ha. Kawa Muungano rośnie w zróżnicowanym zacienieniu: 20% w pełnym słońcu, 50% w półcieniu i 30% w cieniu.

Główny zbiór w rejonie jeziora Kiwu trwa zwykle od kwietnia do połowy sierpnia. W Kalehe i na stacji Changwe mówi się o kwietniu–lipcu, a w SOPACDI o marcu–czerwcu, z uzupełniającym zbiorem od września do października. Na Changwe wiśnie zbiera się selektywnie, ręcznie.

Handel i droga do portu

Sud-Kivu ma bardzo słabą infrastrukturę drogową oraz ograniczone zaplecze w prąd i wodę. Do portów w Mombasie i Dar es Salaam jest bardzo daleko, co obniża konkurencyjność tamtejszej kawy. Kawa Muungano po przerobie i wysuszeniu jedzie do suchego młyna w Goma, a pergamin drobnych rolników z Kalehe leży przed łuskaniem w Goma około dwóch tygodni w magazynie. Stamtąd ciężarówką pokonuje się długą drogę do Mombasy. Państwowy regulator ONAPAC zbudował łuskarnię w samym Sud-Kivu, dzięki czemu kawa nie musi jechać do Nord-Kivu, a producenci unikają podatków i opłat za transport między prowincjami.

Na Idjwi mikromyjnie i łuskarka działają na generatorach, bo brakuje prądu, a kawę przewozi się małymi łodziami, co podnosi koszty. Odosobnienie chroniło wyspę przed skutkami konfliktu, ale ograniczało handel: rolnicy często sprzedawali kawę łodziami do Rwandy po cenach znacznie niższych niż rynkowe. W Kalehe stacja Mugenge daje rolnikom legalną alternatywę dla nielegalnej sprzedaży kawy przez jezioro.