Kawa z Tanzanii

Kawa z Tanzanii to arabika z górskich upraw na północy i południu kraju. W filiżance bywa owocowa i czekoladowa, z wyraźną kwasowością, a zdecydowana większość tanzańskiej arabiki jest myta. Na północy kawę uprawia się wokół Kilimandżaro i Arushy, na południu w regionach Mbeya i Songwe. W opisach tych kaw wracają podobne nuty: słodycz, owoce i cytrusy.

Historia kawy

Arabikę sprowadzili z Reunionu misjonarze duchacze (Spirytyni), którzy dotarli na centralne wybrzeże Tanzanii. Do 1877 roku uprawiali kawę w ogrodach przy swoich szkołach. Pierwsza spółdzielnia kawowa w kraju powstała w 1925 roku, a do 1950 roku działało już ponad 400 takich grup.

Reformy prywatyzacyjne w sektorze kawy zaczęły się w 1990 roku. Zakończyły się w latach 2000–2001 powołaniem instytutu badawczego TaCRI i urzędu Tanzania Coffee Board (TCB).

Regiony i ich smak

Na północy kawa rośnie na stokach Kilimandżaro, w regionie Kilimanjaro. Cztery organiczne spółdzielnie (AMCOS) mają tam farmy na wysokości 1540–1800 m n.p.m., na glebie wulkanicznej. Uprawiają Bourbon, N39, Kent i Compact, a kawa jest myta. Według importera typowa kawa z tego regionu ma dość ciężkie body, smaki czekolady i karmelu oraz kwasowość podobną do kenijskiej. Importer nazywa ją „młodszym bratem” kaw kenijskich.

Kawa rośnie też na zachód od góry Meru i miasta Arusha, w okolicach Karatu i w gminie Oldeani w regionie Arusha. Plantacje graniczą tam z jeziorem Manyara i kraterem Ngorongoro. Posiadłość Edelweiss Oldeani Estate leży na stokach kaldery Ngorongoro, na 1600–1850 m n.p.m., na glebie wulkanicznej. Jej kawa jest w pełni myta i suszona na łóżkach, a w smaku daje morelę, limonkę i miód. Kawa z Finagro Estate w Karatu, z wysokości 1600–1800 m, ma nuty pomelo i brzoskwini.

Na południu uprawy w sąsiednich regionach Mbeya i Songwe leżą na wysokości ok. 1400–2000 m n.p.m. Importer opisuje tam górski teren, żyzne gleby i chłodny klimat. W szerszym ujęciu Południowych Wyżyn (Songwe, Ruvuma, Mbeya, Matengo) podaje się 1200–1800 m n.p.m., gleby żyzne i niewulkaniczne, a kawy opisuje się jako owocowe, kwiatowe i średnio treściwe. W dystrykcie Mbozi w regionie Songwe gleby są gliniaste, opady regularne, a temperatury łagodne. Peaberry ze stacji mycia Mbewe ma profil między syropową słodyczą kaw burundyjskich a jaśniejszą kenijską kawą. Czuć w nim surowy cukier, miód pomarańczowy i herbatę z cytryną. Myta kawa Hezya AB Plus z Songwe ma w opisie importera gorzką czekoladę, śliwkę, melona i czarną herbatę, przy średnim body i wyraźnej kwasowości.

Odmiany

Na wielu plantacjach arabiki dominują dawne Bourbony, m.in. N39 z TaCRI. Opisuję ją jako odmianę typu Bourbon, choć bywa klasyfikowana różnie. Częste są też Kent i K7, przy czym Kent nie jest już uznawany za odporny na rdzę liści. Według jednego z importerów na południu kraju ok. 70% upraw to kompaktowe hybrydy, a ok. 30% tradycyjne typy Bourbon i Kent. Drobni plantatorzy ze spółdzielni Hezya uprawiają głównie Bourbon, N39, Kent i odmiany lokalne. Finagro Estate na północy ma także SL-28, SL-34, Ruiru-11 i Batian.

Obróbka

Około 90% tanzańskiej arabiki jest myte, w stacji mycia (CPU) spółdzielni lub w domu na ręcznej despulperze. W CPU wiśnie fermentują w zbiornikach do 72 godzin, po czym schną na łóżkach do 14 dni. Stacja Mbewe w Mbozi skupuje wiśnie od niespełna 200 rolników z wysokości 1600–1800 m. Po wydobyciu miąższu kawa fermentuje tam 24–36 godzin. Stacja działa od 2018 roku, a własną myjnię mokrą zbudowała w 2024. Zdarza się też obróbka naturalna. Pojawiają się także kawy anaerobowe, w których starannie wyselekcjonowane wiśnie fermentują w beczkach przez pięć dni. Według importera dają one żółte owoce i lekko alkoholowy profil.

Uprawa i zbiory

Ponad 90% producentów kawy w kraju to drobni plantatorzy. Członkowie spółdzielni Hezya z dystryktu Mbozi mają farmy poniżej 1 ha, na 1590–1670 m n.p.m. Spółdzielnia zaczęła od 50 plantatorów, a dziś liczy 295 członków z wiosek Haraka, Hezya i Izumbi. W sezonie 2022/23 dostała pożyczkę na wspólną stację mycia. Nangondo AMCOS zbiera kawę z pięciu wsi dystryktu Mbozi, z wysokości 1900 m n.p.m. (Kent i Compact). Obok drobnych gospodarstw działają duże plantacje, jak GDM Farm koło meteorytu z Mbozi: 400 ha na 1980 m n.p.m., z rocznym plonem 300 t arabiki mytej i 100 t naturalnej.

Według TCB, na którego dane powołują się importerzy, w sezonie 2020/21 wyprodukowano w Tanzanii ok. 73 tys. ton zielonej kawy. Wcześniej roczna produkcja wynosiła około 50 tys. ton i stagnowała od końca lat 90. Źródła podają różne okna zbiorów, dlatego trzeba je traktować ostrożnie: zbiory trwają mniej więcej od maja do grudnia, zależnie od regionu.

Handel i klasy ziarna

Od 2018 roku drobni plantatorzy muszą należeć do spółdzielni i przekazywać kawę bezpośrednio na aukcję. Krajowe klasy kawy są sortowane według rozmiaru ziarna: AA jest największa, a po niej idą A, B, PB, C, E, F, AF, TT, UG i TEX.