Kawa z regionu Gitega

Kawy z Gitegi, z samego środka Burundi, to często myte kawy z odmiany Bourbon, uprawiane na górzystym terenie. W filiżance bywają soczyste i słodkie, z kwasowością cytrynową lub pomarańczową oraz nutami brzoskwini, kwiatów i czerwonych owoców. Gitega jest dziś stolicą kraju; wcześniej była nią Bujumbura, największe miasto Burundi.

Historia kawy

Dawniej kawa z Burundi trafiała na rynek jako zmieszana „Ngoma Mild”. Mieszano kawę ze wszystkich stacji systemu Sogestal, więc nie dało się oddzielać jakości. Od 2007 r. USAID prowadziło pięcioletni projekt, który wprowadzał lokalnych graczy na nowe rynki i szkolił rolników, a w 2012 r. do Burundi wszedł Cup of Excellence, najpierw jako próbny Prestige Cup.

W 2013 r. laureatami z Gitegi były stacje Sogestal Kirimiro: Mahonda (87,70 pkt), Butemba (87,03) i Ruhande (86,00). W 2019 r. stacja Rurengera z gminy Mutaho zajęła 22. miejsce z wynikiem 87,2; była to myta kawa z odmiany Bourbon. Mahondę opisano w zgłoszeniu z 2012 r. jako pilotażową stację mycia do przetwarzania kawy specialty.

Regiony i ich smak

Gitega należy do regionu kawowego Kirimiro. Dane regionalne mówią o średnich temperaturach 12–18°C i opadach ok. 1100 mm rocznie, mniejszych niż w innych częściach kraju. Zgłoszenie jednej stacji, Butemby, podaje 15–25°C i ok. 1500 mm, ale to dane z poziomu pojedynczego miejsca, nie regionu.

W gminie Buraza leżą Mahonda (1932 m n.p.m.) i Butemba (1749 m n.p.m.), które skupują wiśnie od drobnych rolników z 13 i 9 okolicznych osiedli. Kawa z Butemby w Cup of Excellence 2017 miała nuty białej brzoskwini, miodu, cytrynowego sorbetu, róży, czarnej porzeczki i marakui, z kwasowością cytrynową, musującą i jedwabistym body. Mahonda w ocenie degustacyjnej z 2018 r. (93 pkt) miała inny charakter: suszona morwa, ciemna czekolada, tytoń fajkowy i różowy pieprz, przy soczystej kwasowości. W gminie Gishubi stacja Ruhande (1718 m n.p.m.) dała myty Bourbon z nutami winogron, cytryny, werbeny i miodu, z aksamitnym body.

Rurengera (gmina Mutaho, 1752 m n.p.m., zbudowana w 1984 r.) leży na granicy regionów kawowych Buyenzi i Kirimiro. Według opisu CoE 2019 jej kawa łączy typowy smak Gitegi z profilem znanym z Ngozi. Myte kawy grupy Mugano (40 producentów, ok. 1900 m n.p.m., lokalne Bourbony) przypominają żurawinę, pomarańczę, limonkę, śliwkę, rumianek i brązowy cukier.

W gminie Bugendana, we wsi Gaterama, leży Agahore, farma z mokrą przetwórnią. Przez jej teren płynie rzeka Mubarazi, a woda przed użyciem jest filtrowana. Według importera prowadzi ją grupa kobieca.

Odmiany

Najczęściej spotyka się tu Bourbon: Butemba to głównie Bourbon, Mahonda sama odmiana Bourbon, a grupa Mugano uprawia lokalne Bourbony. Najpopularniejsze w Rwandzie i Burundi odmiany pochodne Bourbona to Jackson, Mibirizi i Mayaguez; wywodzą się od French Mission Bourbon, przywiezionego do Tanzanii z wyspy Réunion pod koniec XIX w.

Obróbka

Najczęściej opisuje się obróbkę mokrą (myta), choć spotyka się też naturalną (suchą). W grupie Mugano wiśnie są flotowane, depulpowane i fermentowane 16–18 godzin, a parchment sortuje się według gęstości w betonowych kanałach i suszy najpierw w cieniu, potem w słońcu, w codziennie przekładanych piramidach. W Butembie i Tece fermentacja trwa 12–18 godzin, a suszenie na łóżkach 8–10 dni. Agahore robi zarówno kawy myte, jak i naturalne.

Uprawa i zbiory

Stacje z Gitegi leżą na wysokości 1718–1932 m n.p.m. Gleby wulkaniczne Burundi są bogate w składniki odżywcze i dobrze trzymają wodę. Według doświadczonego eksportera kawy z wyższych wysokości mają wyższą kwasowość z nutami cytrusowymi. W Butembie zbiory przypadają na marzec–kwiecień, a sezon przetwórczy trwa od lutego do października.

To uprawa drobnych gospodarstw: przeciętny rolnik w Burundi ma ok. 250 drzew, które dają średnio 1,5 kg wiśni każde, więc rocznie sprzedaje tylko 200–300 kg wiśni. Według importerów, powołujących się na dane z 2011 r., kawę uprawia w kraju 600–800 tys. rodzin; wyższe szacunki sięgają ponad 800 tys.

Handel i eksport

Kawy z Burundi identyfikuje się zwykle przez prowincję oraz młyn lub stację mycia, które je wyprodukowały. W prowincji Gitega działa laboratorium badające jakość kawy przeznaczonej na eksport. Gęstość stacji mycia jest tu prawie czterokrotnie mniejsza niż w Kayanzie, więc według badania sektora operatorzy w Gitedze mogli skupować wiśnie po cenach tuż przy minimum.

W Gitedze działa też Budeca, największa łuszczarnia w Burundi. Według importerów robi średnio 300 kontenerów po 320 worków rocznie i zatrudnia ok. 3000 osób, głównie do ręcznego sortowania.