Kawa z regionu Kayanza

Kayanza, dziś gmina w prowincji Butanyerera, leży w sercu burundyjskiej strefy kawowej. Myte kawy z tego regionu bywają w filiżance soczyste i kwiatowe, z cytrusową kwasowością, nutami czarnej herbaty i czerwonych owoców, a czasem z tropikalnym akcentem. Region uchodzi za znany z kaw o wysokiej kwasowości i cytrusowych nutach; większość plantacji leży na wysokości 1700–2000 m n.p.m.

Historia kawy

Dawniej ludność wiejska Burundi miała prawny obowiązek sadzenia kawy, 50 drzew na rolnika, a kawa z regionu sprzedawana była jako zbiorcza „Ngoma Mild”. Stację Gahahe zbudowano w połowie lat 80., gdy Bank Światowy inwestował w kawę Burundi; stare odmiany bourbonowe wprowadzili tam w latach 30. XX wieku katoliccy misjonarze z Reunionu.

W 2006 roku jeden z importerów napełnił trzy kontenery kawą z regionu Kayanza, płacąc 34 centy powyżej ceny C; sam uważa to za jeden z pierwszych importów kawy speciality z Burundi do USA. W konkursie Cup of Excellence stacja Mpanga zajęła 1. miejsce w 2014 roku (90 pkt), kawa z Kayanzy uzyskała 91,09 pkt w 2015 roku, a stacja Kibingo wygrała w 2017 roku (90,45 pkt). Firma Matraco z Kayanzy zdobywała nagrody tego konkursu w latach 2013, 2014, 2015 i 2017.

Regiony i ich smak

Kayanza, dawniej osobna prowincja, jest dziś gminą w nowo utworzonej prowincji Butanyerera, która graniczy z Rwandą na północy i z Ngozi na wschodzie. Według jednego z importerów gleba w Kayanzie to bogata, piaszczysta czerwona glina, a w sąsiedniej Ngozi twarda, kamienista laterytowa, przez co kawa z Ngozi jest gęstsza.

Typowe nuty dobrych kaw z Rwandy i Burundi to kwiaty, owoce pestkowe, mandarynka, ziarna kakaowca i porzeczka, a często towarzyszy im słodycz i zrównoważona kwasowość. Myta kawa ze stacji Gakenke w gminie Gatara ma nuty czarnej herbaty Earl Grey i skórki pomarańczy, cytrynową kwasowość i korzenny finisz. Myta Red Bourbon z Gahahe to klasyczny burundyjski profil: czarna porzeczka, kwiaty i czerwone owoce. Myta kawa grupy Incuti z ok. 1900 m n.p.m. jest tropikalna: marakuja, białe winogrono, pomarańcza i limonkowa kwasowość.

Według Q-gradera wyżej położone kawy z Burundi mają wyższą kwasowość z cytrusami, a niżej położone mniej body i więcej czekolady oraz orzecha laskowego. W kawach z Rwandy i Burundi zdarza się też wada ziemniaczana (PTD), czyli smak surowego, wykiełkowanego ziemniaka.

Odmiany

Kawy z Kayanzy to przede wszystkim Bourbon, w tym Red Bourbon, np. w kawach naturalnych z wysokości powyżej 1800 m n.p.m. Lokalne odmiany z regionu Wielkich Jezior wywodzą się od French Mission Bourbon, mutanta Bourbona przywiezionego z Reunionu do Tanzanii pod koniec XIX wieku. W Burundi najpopularniejsze są Jackson, Mibirizi i Bourbon Mayaguez, które mogą dawać profil od zaokrąglonej słodyczy po słodycz z cierpką pikantnością. Mibirizi ma według World Coffee Research wyjątkową jakość w filiżance i jest odporna na suszę, ale bardzo podatna na choroby.

Obróbka

Region ma gęstą sieć stacji mycia, a większość opisywanych tu kaw to kawy myte. W stacjach Long Miles wiśnie są flotowane i sortowane ręcznie, a pergamin po fermentacji sortuje się według gęstości w betonowych kanałach i suszy na łóżkach 16–20 dni; stosuje się tam też fermentację beztlenową w zamkniętych zbiornikach, przez 36–72 godziny. Stacja Shembati stosuje podwójną fermentację, a grupa Incuti trójstopniowe mycie z suszeniem najpierw w cieniu, potem w słońcu.

Powstaje też kawa naturalna: schnie w jednej warstwie na stołach 3–4 tygodnie, a w deszczu, upale i w nocy przykrywa się ją plandekami. Ze stacji Nemba pochodzi naturalna Red Bourbon fermentowana z dodatkiem drożdży.

Uprawa i zbiory

Średnia roczna temperatura w Kayanzie wynosi ok. 18°C, najwięcej deszczu pada w kwietniu, a lipiec jest suchszy. Przy lesie Kibira, na ok. 2000 m n.p.m., opady bywają wyższe niż 2100 mm rocznie. Kawę uprawiają drobni rolnicy: dostawcy stacji Nkanda mają średnio poniżej hektara, a do Nemba wiśnie dowozi 1074 rolników z ok. 150 drzewami każdy. Zbiory trwają od marca lub kwietnia do lipca, bywa że do sierpnia. W Burundi to rząd decyduje, jakie odmiany wolno sadzić.

Handel

Kayanza pod względem wolumenu produkcji ustępuje jedynie sąsiedniej prowincji Ngozi. Ma największe zagęszczenie stacji mycia w kraju, prawie czterokrotnie większe niż Gitega, a wiele z 134 stacji zbudowanych w Burundi po 2008 roku powstało właśnie tu. Stacje konkurują o wiśnie i często płacą rolnikom powyżej krajowej ceny minimalnej; według badania sektora w sezonach 2015/16 i 2016/17 stacje z Kayanzy płaciły średnio blisko lub ponad 10% więcej. Przepisy nie pozwalają płacić rolnikom z góry za wiśnie.

Kawy pochodzą głównie z kooperatyw i prywatnych stacji działających trochę jak kooperatywy, np. z dzieloną drugą płatnością. Do Gahahe wiśnie dowozi 873 rolników, a grupa Incuti liczyła ok. 400 producentów.