Kawa z Rwandy

Kawa z Rwandy to arabika od drobnych rolników, w której smak wyraźnie zależy od regionu. Z zachodu, znad jeziora Kiwu, pochodzą kawy o nutach kwiatowych, cytrusowych i suszonych owoców, z Nyamasheke bardziej słodkie i dżemowe, z Gakenke jasne i owocowe, a ze wschodu, z niższych wysokości, łagodniejsze i ziemistsze. Rwandyjskie kawy opisuje się najczęściej słodyczą, owocami i cytrusami.

Historia kawy

Uważa się, że kawa trafiła do Rwandy w 1904 roku za sprawą niemieckich misjonarzy, choć daty jej początków bywają podawane różnie. Po I wojnie światowej Niemców zastąpili Belgowie. Od 1927 roku mocno promowali oni uprawę kawy, a w 1931 roku formalnie usankcjonowali jej przymusową uprawę. Około 1930 roku kawa stała się głównym źródłem dochodu wiejskich rodzin.

Regiony i ich smak

Arabikę uprawia się we wszystkich dystryktach kraju, a największe skupisko plantacji leży w zachodnich prowincjach wokół jeziora Kiwu. Kawy z regionu Western słyną z eleganckich nut kwiatowych, cytrusowych i suszonych owoców. Drobni rolnicy z dystryktów Karongi, Rutsiro i Nyamasheke uprawiają tam głównie Red Bourbon na tarasowych zboczach nad jeziorem.

W Nyamasheke plantacje leżą na wysokości 1600–2100 m n.p.m. Chłodny, wilgotny klimat jeziora Kiwu i Parku Narodowego Lasu Nyungwe zapewnia tam stały dostęp do wody gruntowej, a gleby wzbogaca wulkaniczny przesięk z dna jeziora, leżącego w Wielkim Rowie Wschodnioafrykańskim. Chłodne temperatury i regularne opady powoli dojrzewają wiśnie, co sprzyja słodyczy i klarowności. Kawy z Nyamasheke bywają bardziej dżemowe i cięższe niż w reszcie kraju; importerzy opisują je też jako słodkie i dobrze zbudowane, z nutami czerwonych owoców. Stacja mycia Coproca w sektorze Kanjonga, na wysokości 1830 m n.p.m., była dawniej spółdzielnią, a obecnie ma prywatnego właściciela.

W dystrykcie Gakenke, na północ od Kigali, działa spółdzielnia Dukunde Kawa, która ma ponad 2000 członków i cztery stacje mycia. Pierwszą uruchomiła w 2000 roku, na długo przed większością innych w kraju. Największa jest stacja Ruli, założona w 2004 roku; początkowo obsługiwała 300 rolników, dziś ponad 800. Kawy z Gakenke opisuje się jako jasne i owocowe: Ruli daje nektarynkę, morwę i miód, a Mbilima czekoladę do wypieków i karmel. Uprawia się tam głównie Red Bourbon.

Na północy kraju kawy uprawia się mniej, a znaczna część tamtejszej produkcji pochodzi z dystryktu Rulindo, na północ od Kigali. W Gicumbi działa stacja Rwamiko, założona w 2024 roku, do której wiśnie dostarcza ponad 1200 rolników z plantacji na wysokości 1820–2000 m n.p.m. Importer opisuje jej myte kawy jako jasne i tropikalne, ze skórką pomarańczy i lemon curd.

W regionie Eastern plantacje leżą niżej. Kawa z dystryktów Kayonza, Ngoma i Kirehe rośnie zwykle na wysokości 1200–1700 m n.p.m., a płaskowyż opada tam stopniowo ku równinom przy granicy. Kawy z takich wysokości bywają ziemistsze, o łagodniejszym profilu i mniejszej kwasowości niż te z wyżyn. Gatsibo jest największym producentem kawy w Prowincji Wschodniej. Z regionu Southern importer opisuje z kolei kawy o strukturze ze śliwką, kakao i czarną herbatą.

Odmiany

W uprawie dominują odmiany Bourbon i Typica, a Red Bourbon jest szczególnie częsty na zachodzie i w Gakenke. Oprócz typów Bourbon uprawia się linie o nazwach POP3303/21, Jackson 2/1257 i BM 139, a wśród innych odmian wymienia się także Caturrę.

Obróbka

Klasyczną rwandyjską obróbką jest washed. Na przykładzie stacji Rwamiko wygląda to tak: wiśnie są flotowane i sortowane, potem pulpowane i zwykle przez noc fermentowane. Następnie kawę myje się i moczy 24 godziny w czystej wodzie, a na końcu klasyfikuje i suszy na podwyższonych łóżkach. Powstają też partie o innym charakterze. Stacja Cyato w dolinie Karundura, na około 1900 m n.p.m., między Nyungwe a Kiwu, robi kawy washed, honey, natural i anaerobic, suszone na podwyższonych łóżkach, także w szklarni. Stacja Nkara w sektorze Ruli w Gakenke, położona na 1800 m n.p.m. i zbudowana przez spółdzielnię w 2007 roku, obok kaw myte produkuje partie anaerobic natural z odmiany Red Bourbon.

Uprawa i zbiory

Plantacje leżą na wysokości 1200–2100 m n.p.m., na wschodzie zwykle niżej. Typowy rolnik ma jeden hektar i około 170 drzew kawowych, a oprócz kawy uprawia m.in. kukurydzę i banany. Według spisu NAEB z 2015 roku, najnowszego dostępnego w źródle, kawę uprawiało około 350 tys. drobnych rolników. Zbiory zaczynają się w marcu i zależnie od miejsca trwają zwykle do lipca lub sierpnia.

Handel i droga do palarni

Rolnicy dostarczają wiśnie do stacji mycia, których jest w kraju około 300. Stacje przerabiają je na pergamin. Pergamin kupują firmy eksportowe, które oceniają i klasyfikują kawę, łuszczą ją i eksportują. Według importerów w roku fiskalnym 2021–2022 Rwanda wyeksportowała około 15 tys. ton kawy za ponad 75 mln USD, a w 2022–2023 około 20 tys. ton za ok. 116 mln USD, co odpowiadało 13,5% wartości eksportu rolnego.